YAŞAR KEMAL: Sözün Topraktan Doğduğu Bir Çınar

Bugün bir sahafın rafında “İnce Memed”e rastladığında yalnızca bir roman görmezsin.
O, koca bir coğrafyanın yankısıdır.
Bir dağın serin gölgesi, pamuk tarlasında terleyen bir alnın buğusudur.
Ve dahi haksızlığa karşı bir köylü çocuğunun dimdik duruşudur.

Yaşar Kemal…
Adı, Anadolu’nun diline, çilesine ve direnişine kazınmış; sözü ile dağların ötesine geçmiş bir halk anlatıcısı.
Haydi şimdi, bugünden düne doğru uzanan kelimeler ile örülmüş bu dev yaşam öyküsüne beraber bakalım.

Gözünü Yitiren, Kelimeyi Bulan Çocuk

6 Ekim 1923 günü Osmaniye’nin Hemite köyünde, Van’dan göç etmiş Kürt kökenli bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi.
Asıl adı Kemal Sadık Gökçeli’ydi.

Henüz dört yaşındayken camide babasının gözleri önünde öldürülmesine tanık oldu.
Aynı yıl geçirdiği bir kazada sağ gözünü de kaybetti.
İşte bu erken acılar, onun dünyayla kuracağı ilişkinin zeminini oluşturdu.
Sessizliğin içinden bir anlatıcı doğuyordu.
O yaşta destanlar dinledi, türkülerin anlamını içselleştirdi.

Kalabalığa Karşı Yalnız Bir Ses

Gençliğinde Adana ve Çukurova civarında ırgat katipliği, amele başılığı, traktör şoförlüğü, pamuk tarlasında işçilik yaptı.
Toprağı, toprağın içindeki insanı, onların hikayelerini bizzat yaşadı.

1940’ların sonunda ilk şiirlerini ve röportajlarını “Çığ” ve “Kovan” gibi yerel dergilerde yayımladı.
1951’de İstanbul’a göç ettiğinde elinde bavul değil, halk hikayeleri ile dolu bir yürek vardı.
Cumhuriyet Gazetesi‘nde çalışmaya başladı.
1951 yılında yayımlanan Dünyanın En Büyük Çiftliğinde Yedi Gün adlı röportaj dizisi ile dikkatleri üzerine çekti.
Bu yazılar 1955’te Gazeteciler Cemiyeti Ödülü’ne layık görüldü.

“İnce Memed” ve Köylünün Başkaldırısı

1955 yılında, ilk romanı İnce Memed yayımlandı.
Roman, Anadolu’nun eşkıya geleneğini yalnızca romantize etmiyor, aynı zamanda ezilmişin, köylünün sessiz çığlığını dünyaya duyuruyordu.
Ve bu çığlık duyuldu…
1956’da Varlık Yayınları tarafından yayımlanan roman, aynı yıl Varlık Roman Armağanı’nı aldı.

İnce Memed yalnızca bir karakter değil, Yaşar Kemal’in ömrü boyunca işleyeceği “direnişin yüzü” olacaktı.
Bugünden düne baktığımızda, bu eser Türkiye edebiyatında yalnızca bir başarı değil, bir kırılma noktasıdır.

Çukurova’dan Avrupa’ya Açılan Bir Kalem

1955-1980 arası, Yaşar Kemal’in edebi üretkenliğinin zirveye çıktığı dönemdir.
Bu dönemde yayımladığı bazı başlıca eserleri şunlardır:

• 1956 – Teneke
• 1961 – Yer Demir Gök Bakır
• 1963 – Ölmez Otu
• 1970 – Ağrı Dağı Efsanesi
• 1977 – Al Gözüm Seyreyle Salih

“Teneke” 1964 yılında tiyatroya uyarlandı ve aynı yıl İlhan İskender Armağanı’nı kazandı.
“Yer Demir Gök Bakır”, 1977’de Fransız Eleştirmenler Sendikası tarafından “En İyi Yabancı Roman” seçildi.

Özellikle 70’li yıllarda eserleri yurt dışında büyük yankı uyandırdı; İsveç, Almanya, Fransa ve İngiltere’de edebiyat çevrelerinin dikkatini çekti.

Sansür, Yargılamalar ve Direniş

Yaşar Kemal yalnızca bir romancı değildi; aynı zamanda bir hak savunucusuydu.
Yıllarca köy enstitülerinin kapatılmasına, toprak ağalığına, ifade özgürlüğünün kısıtlanmasına karşı ses yükseltti.

Demirciler Çarşısı Cinayeti (1974) ve Yusufçuk Yusuf (1975) gibi eserlerinde yalnızca insanın değil, toplumun değişim sancılarını işledi.

1995 yılında Der Spiegel Dergisi‘nde yayımladığı bir yazı nedeniyle “devletin bütünlüğünü zedelemek” suçlamasıyla yargılandı.
Ancak o hiçbir zaman geri adım atmadı.
Yasaklar onu susturmadı, yalnızca daha fazla okunmasına neden oldu.

Uluslararası Takdir ve Barış Sesi

Eserleri 40’tan fazla dile çevrildi.
Sayısız uluslararası ödüle layık görüldü:

• 1984 – Fransa Légion d’Honneur
• 1991 – Strasbourg Üniversitesi Fahri Doktorası
• 1997 – Almanya Yayıncılar Birliği Barış Ödülü (Peace Prize of the German Book Trade)
• 2000 – Hollanda Prens Claus Ödülü

Yaşar Kemal aynı zamanda Nobel Edebiyat Ödülü’ne 1973’ten itibaren birçok kez aday gösterildi.

Son Yıllar ve Bir Destanın Sessiz Finali

Yazdığı Bir Ada Hikayesi dörtlemesi İle (2001-2013), barış, göç, yitip giden Anadolu kültürü gibi temalara odaklandı.

• 2001 – Fırat Suyu Kan Akıyor Baksana 
• 2002 – Karıncanın Su İçtiği 
• 2003 – Tanyeri Horozları 
• 2013 – Çıplak Deniz Çıplak Ada 

Bu son büyük anlatısı ile insanın acısını ama aynı zamanda umut taşıyan doğasını kalıcılaştırdı.

28 Şubat 2015 tarihinde, 91 yaşında İstanbul’da vefat etti.
Cenazesine on binlerce insan katıldı; son yolculuğuna uğurlanan yalnızca bir yazar değil, Anadolu’nun sesi, vicdanıydı.

Bugünden Düne YAŞAR KEMAL

Eskiden gözünü yitirmiş bir köy çocuğuydu; şimdi sözü ile göz açtıran bir dünya yazarı.
Eskiden pamuk tarlasında ırgatken, şimdi 40’tan fazla dile çevrilen bir fikir işçisi.
Eskiden Anadolu’nun bilinmeyen sesiydi; şimdi Nobel’in eşiğinde, Frankfurt’un, Paris’in, Stockholm’ün kürsülerinde bir onur.

O; bir halkın çığlığıydı, şimdi o çığlık yazılı tarihe dönüştü.

Yaşar Kemal

Nereden nereyeee…
Bugünden düne…